Als privaat fonds heeft Fonds 21 de mogelijkheid om snel in te spelen op ontwikkelingen binnen de sector en op maatschappelijke vraagstukken die om aandacht vragen. Daarom initieert Fonds 21 regelmatig stimuleringsregelingen rond thema’s die aansluiten bij de ambities van het fonds. Met deze regelingen wil Fonds 21 vernieuwing aanjagen, experimenten mogelijk maken en organisaties de ruimte geven om nieuwe werkwijzen, samenwerkingen of vormen van publieksbereik te ontwikkelen. Zo kan het fonds bijdragen aan ontwikkelingen die zonder extra impuls minder snel van de grond zouden komen.
Cultuur voor Gen Z was gericht op culturele organisaties die nieuwe vormen van jongerenparticipatie wilden ontwikkelen en testen. Aanleiding voor de regeling was de overtuiging dat kunst en cultuur een belangrijke rol kunnen spelen in het leven van jongeren, juist in een periode waarin zij voor grote keuzes en uitdagingen staan. Tegelijkertijd zien veel culturele instellingen dat het bereiken en behouden van jong publiek niet vanzelfsprekend is. Met deze regeling wilde Fonds 21 vernieuwende initiatieven stimuleren die jongeren niet alleen als bezoeker zien, maar ook als medeontwikkelaar, adviseur of maker.
Jongeren centraal in aanvraag en beoordeling
De belangstelling voor de regeling was groot. In totaal ontvingen we maar liefst 160 aanvragen. Uit de ontvangen plannen sprak een brede behoefte om jongeren een betekenisvolle plek te geven binnen culturele organisaties. De aanvragen varieerden van jongerenraden met daadwerkelijke invloed op beleid en programmering tot co-creatieprojecten, makersprogramma’s, digitale communities en nieuwe vormen van publieksontwikkeling. Opvallend was dat veel organisaties verder wilden gaan dan traditionele marketingstrategieën en juist zochten naar duurzame vormen van participatie en gedeeld eigenaarschap.
Bij de beoordeling van de aanvragen werd samengewerkt met leden van de jongerenraad van Fonds 21, Future Collective. Als gelijkwaardige beoordelaars leverden zij waardevolle input op de relevantie, geloofwaardigheid en aantrekkingskracht van de voorstellen voor jongeren. Hun kennis, ervaringen en perspectieven vormden een belangrijke aanvulling op het beoordelingsproces, met name bij de beoordeling van de mate waarin de plannen daadwerkelijk aansloten bij de leefwereld en behoeften van jongeren.
App van Club Lam: waar jij mag zijn wie je bent
Stel je voor: een plek waar je niet hoeft te doen alsof, waar je vragen mag stellen zonder oordeel, en waar je verhalen deelt die elders ongehoord blijven. Dat is Club Lam. Met een frisse app willen ze jongeren, en vooral jonge vrouwen, helpen om van online verbondenheid naar echte ontmoetingen te gaan.
De geselecteerde projecten
Met een totaalbedrag van bijna € 500.000 ondersteunde Fonds 21 twintig projecten verspreid over het land. De gehonoreerde plannen laten zien hoe verschillend culturele organisaties werken aan duurzame betrokkenheid van jongeren. In Amsterdam ontwikkelt Garage Noord een juridisch verankerde jongerenraad die meebeslist over beleid en programmering, terwijl Bijlmer Parktheater jongeren via een jongerenpanel een structurele rol geeft in de ontwikkeling van een vernieuwend en cultureel divers theateraanbod. De Bibliotheek Eindhoven creëert een pop-up jongerencultuurplek waar jongeren zelf workshops, storytellingprojecten en culturele activiteiten organiseren. In Groningen organiseert Grasnapolsky samen met het Noord Nederlands Orkest een concertserie waarin jongeren via interdisciplinaire co-creatie kennismaken met symfonische muziek. Stichting Rizoom benut de regeling voor een onderzoeks- en ontwikkeltraject naar nieuwe presentatievormen en publieksstrategieën waarmee jonge makers, marketeers en culturele organisaties beter aansluiting kunnen vinden bij de leefwereld van jongeren. De projecten verschillen in aanpak, discipline en regio, maar delen de ambitie om jongeren niet alleen als publiek te zien, maar als actieve medeontwikkelaars van de culturele praktijk.
Investering in de toekomst
De regeling laat zien dat er binnen de culturele sector een grote bereidheid bestaat om jongeren een grotere rol te geven. De komende jaren zullen de ondersteunde organisaties hun experimenten uitvoeren en de opgedane kennis en ervaringen delen. Daarmee draagt de regeling niet alleen bij aan nieuwe vormen van jongerenparticipatie binnen individuele organisaties, maar ook aan kennisdeling en innovatie binnen de sector als geheel.