Een scherpere focus op jongeren
“2025 stond voor ons in het teken van verdere aanscherping van de koers die we in 2024 hebben ingezet”, vertelt Henk. “We hebben bewust gekozen om ons nog duidelijker te positioneren als jongerenfonds.”
Hoewel de pijlers Kunst & Educatie en Jongeren & Maatschappij al sterk gericht waren op jongeren, lag de focus binnen Kunst & Cultuur traditioneel vaker op een breed publiek. Volgens Henk is daar een belangrijke verschuiving zichtbaar.
“Grote artistieke projecten voor een breed publiek blijven belangrijk. Maar we stellen nu nadrukkelijker de vraag: wat betekent dit project voor jongeren? Hoe worden zij betrokken? En hoe sluit het aan bij onderwerpen die voor hen relevant en urgent zijn?”
“Je hoort nog vaak dat jongeren voor instellingen moeilijk bereikbaar zijn. Juist daarom vinden wij het belangrijk om daarin te investeren. Jongeren zitten midden in hun identiteitsontwikkeling. Kunst en cultuur geven misschien niet direct antwoorden, maar kunnen wel helpen om vragen te stellen, perspectieven te ontdekken en jezelf beter te begrijpen.”
Cultuur voor Gen Z
Een hoogtepunt van 2025 was de programmaregeling Cultuur voor Gen Z. Met deze regeling wilde Fonds 21 culturele organisaties stimuleren om plannen te ontwikkelen om Generatie Z te bereiken en actief te betrekken. Het aantal aanvragen overtrof de verwachtingen.
“We ontvingen meer dan 160 aanvragen uit het hele land. Dat laat zien hoe groot de behoefte is om hiermee aan de slag te gaan.”
De aanvragen kwamen uit uiteenlopende hoeken van de culturele sector: van bibliotheken tot nachtcultuur en van gevestigde instellingen tot nieuwe initiatieven. Uiteindelijk konden we aan 20 projecten bijdragen. Wat Henk vooral opviel, was de diversiteit van de ideeën én het aantal nieuwe aanvragers.
“Als privaat fonds willen we niet alleen bestaande structuren ondersteunen. We zijn er juist ook voor vernieuwing en innovatie. Daarom was het mooi om te zien hoeveel nieuwe organisaties zich meldden.”
Meer dan financiering alleen
Voor Fonds 21 eindigt een programmaregeling niet bij een toekenning. Volgens Henk begint daar juist een volgende fase.
“Een regeling mag nooit een eenmalige actie zijn. We willen leren van wat we zien, kennis delen en ervoor zorgen dat succesvolle ontwikkelingen onderdeel worden van ons reguliere beleid.”
“We konden niet alle ingediende plannen financieel ondersteunen, maar we kunnen wel de kennis, ervaringen en inzichten die zijn ontstaan breder beschikbaar maken. Op die manier helpen we organisaties ook zonder directe financiële bijdrage verder.”
Deze verbindende rol ziet Henk als een belangrijke ontwikkeling voor Fonds 21.
“Wij hoeven geen kennisinstituut te worden. Maar we beschikken wel over een groot netwerk. Door organisaties met elkaar te verbinden en expertise toegankelijk te maken, kunnen we ontwikkelingen versnellen.”
De stem van jongeren
Een belangrijke rol in de ontwikkeling van Fonds 21 wordt gespeeld door Future Collective, de jongerenraad. Hun betrokkenheid was in 2025 zichtbaar bij verschillende projecten, waaronder de beoordeling van aanvragen binnen de regeling Cultuur voor Gen Z.
“Het heeft mij opnieuw laten zien hoe belangrijk het is om de stem van de groep waarover je spreekt daadwerkelijk mee te nemen,” vertelt Henk. “Je merkt hoeveel aannames volwassenen soms doen over jongeren als doelgroep. Dan is het ontzettend waardevol om die aannames te toetsen bij de doelgroep zelf.”
Die betrokkenheid past volgens hem bij een bredere overtuiging.
“Als wij van aanvragers vragen dat zij jongeren serieus betrekken, dan moeten wij dat zelf ook doen. Practice what you preach.”
De samenwerking met jongeren ziet hij niet als een vaststaand model, maar als een voortdurend proces van leren en ontwikkelen.
“Het gaat niet alleen om advies ophalen. Het gaat ook om de vraag hoe je samen kunt bouwen aan een organisatie waarin jongeren daadwerkelijk invloed hebben op beleid en belangrijke keuzes.”
Vooruitblik
Voor de komende jaren ziet Henk kansen om de ingezette koers verder te versterken. Daarbij wil Fonds 21 nog beter begrijpen wat organisaties nodig hebben om jongeren duurzaam te bereiken en te betrekken.
“We willen minder vanuit aannames werken en meer vanuit kennis. Daarom gaan we bijvoorbeeld onderzoeken hoe musea omgaan met jongerenbereik, jongerenparticipatie en publieksontwikkeling. Niet om af te rekenen, maar om te begrijpen waar kansen liggen.”
Tegelijkertijd blijft de ambitie overeind om jongeren centraal te stellen in alles wat het fonds doet.
“Jongeren zijn geen doelgroep aan de zijlijn. Zij zijn het vertrekpunt van de vragen die wij stellen en de keuzes die wij maken.”
Van financier naar verbinder
“De afgelopen jaren zijn we veel actiever geworden op het gebied van kennisdeling. We merkten dat organisaties niet alleen behoefte hebben aan financiële ondersteuning, maar ook aan contact met elkaar.”
Volgens hem ligt daar een belangrijke kans voor de toekomst. Niet door zelf een kennisinstituut te worden, maar door het netwerk rond het fonds beter te benutten.
“We ondersteunen jaarlijks honderden projecten en spreken voortdurend organisaties die met vergelijkbare vragen worstelen. Als je die partijen met elkaar in contact brengt, kun je ontwikkelingen versnellen. Juist die verbindende rol wordt steeds meer gewaardeerd.”
Ook in de samenwerking met Future Collective ziet hij nog veel potentie. Waar jongeren nu vooral adviseren en meedenken, ontstaan er steeds meer ideeën over hoe hun kennis en ervaring breder gedeeld kunnen worden binnen de sector.
“De gesprekken die we daarover voeren zijn interessant. Hoe kunnen jongeren niet alleen meedenken over beleid, maar ook hun perspectief delen met culturele instellingen? Dat zijn vragen die ons helpen om verder te kijken dan traditionele vormen van participatie.”
Bijdragen aan de toekomst
Hoe ziet Henk Christophersen Fonds 21 over 5 tot 10 jaar?
“Over tien jaar zie ik Fonds 21 als een organisatie die laat zien hoe belangrijk het is om juist in jongeren te investeren. De jaren waarin jongeren opgroeien zijn bepalend voor hun toekomst. Het zijn de jaren waarin overtuigingen worden gevormd, belangrijke keuzes worden gemaakt en de basis wordt gelegd voor hun verdere ontwikkeling. Als we jongeren in die fase toegang kunnen bieden tot kunst en maatschappelijke initiatieven, vergroten we niet alleen hun kansen, maar versterken we ook de samenleving als geheel.”
Volgens Henk blijft de rol van private fondsen ook in de toekomst onmisbaar.
“Ik denk dat de rol van private fondsen daarin alleen maar belangrijker wordt. De uitdagingen waar jongeren voor staan worden steeds complexer. Juist dan zijn organisaties nodig die de vrijheid hebben om nieuwe wegen te verkennen, risico’s te nemen en te investeren in de ontwikkeling van jonge generaties. Private fondsen kunnen ruimte creëren voor ideeën en initiatieven die anders moeilijk van de grond komen, maar die wel van grote waarde zijn voor de samenleving.”